Kabuslardan neden korkmamalıyız?
![](/wp-content/uploads/2021/04/kabuslardan-neden-korkmamaliyiz-P1wBhcwx.jpg)
Getty Images
Kabusların nedenleri ve tedavisiyle ilgili bildiklerimiz, psikologların travma sonrası gerilim bozukluğuna yaklaşımını da büsbütün değiştirdi.
Covid-19 salgınının süratle yayıldığı periyotta tuhaf bir olgu ortaya çıktı: Beşerler garip hayaller görüyordu.
Kabus görenlerin sayısı, virüsün en çok yayıldığı ya da yıkıcı tesirini en çok gösterdiği ve en sıkı tedbirlerin uygulandığı ülkelerde daha fazlaydı.
Kapatma tedbirleriyle sevdiğimiz insanların sıhhatine dair tasalar gündelik öbür niyetlerle harmanlanıyor, beşerler karmakarışık hislerle uyanıyordu.
Cephedeki sıhhat çalışanlarının ise hayalleri kabusa dönüşmüştü. Çin’in Vuhan kentindeki 114 hekim ve 414 hemşirenin katıldığı ve Ocak ayında yayınlanan bir çalışma, sıhhat çalışanının dörtte birinden fazlasının sık sık kabus gördüğünü ortaya koydu.
Salgın nedeniyle uygulanan sıkı kapatma periyotlarında genel nüfus içerisinde de kabusların yaygınlaştığı, bilhassa depresyon ve anksiyete sorunu olanların daha hassas olduğu da bildiriliyor. Lakin bütün bunlar travma konusunda çalışmalar yapan uzmanlar için şaşırtan datalar değil.
Kanada’daki McMaster Üniversitesi’nden doktora öğrencisi Rachelle Ho, Vuhan’daki sıhhat çalışanları üzere Covid-19’la gayretin cephesinde gayret eden bireyler açısından 2020’nin bir “kronik stres” devri olduğunu söylüyor.
Aylar yahut yıllar süren ve toplumun tümünü etkileyen gerilim devirleri çok sıradışı durumlar ve Ho, bunların lakin savaşlarla kıyaslanabileceğini söylüyor. Ancak kronik gerilimin zihinsel işlevlerimiz üzerinde kıymetli tesirde bulunduğunu biliyoruz.
![](http://konferanshaberleri.com/wp-content/uploads/2021/04/kabuslardan-neden-korkmamaliyiz-2-FbOLhVge.jpg)
Uzun periyotlu gerilimler yaşayan toplumlarda kabusların daha yaygın olduğu biliniyor. Örneğin Gazze Şeridi’nde 10-12 yaş kümesindeki çocukların katıldığı bir araştırma, çocukların yarıdan fazlasının, her hafta ortalama 4 yahut daha fazla gece kabus gördüğünü ortaya koydu. Ho, çocukların, beyinleri hala gelişim sürecinde olduğu için özellikle hassas olduğunu söylüyor.
Kabusların bir dizi zihinsel hastalıkla da kuvvetli bir bağı var fakat başka yandan Tulsa Üniversitesi’nden klinik psikolog Joanne Davis’in dediği üzere birtakım etkileyici düşler bir evvelki günün hislerini yerine oturtmamıza da yardımcı oluyor.
Makûs hayallerin kabusa nasıl dönüştüğünü anlamak ise travma yaşayan insanların tedavisi bakımından kıymet taşıyor.
MAKUS DÜŞLER, BİZİ NASIL KORUR?
Davis üzere uzmanlar hayallerimizle, ruhsal bozukluklar ortasındaki ilişkileri ve düşlerimizin sağlıklı olduğumuz periyotlarda duygusal istikrarımızı sağlamakta nasıl değerli bir rolü olduğunu çözmeye başladılar.
Uyuduğumuz vakit bir evvelki günden kalan anılarımızı düzenler ve yerlerine kaldırır ve bunu yaparken daha eski anılarımızın da hafif bir tozunu alır, yine yerleştiririz.
Lakin duygusal olarak en ağır anılarımızı en çok Süratli Göz Hareketli uyku kademesinde (REM uykusu) yani uykuya dalarken ya da uyanmadan çabucak evvelki uyku sırasında düzenliyoruz. İşte duygusal yoğunluğu yüksek bu anılar, hayallerimizi oluşturuyor.
Makus bir düş insanı uyanık olduğu saatlerde koruyor olabilir.
“Unutmak için uyu, hatırlamak için uyu” hipotezi REM uykusunun duygusal anılarımızı güçlendirip, inançlı bir biçimde zihnimizin bir köşesine kaldırmamızı sağladığını ve tıpkı vakitte yaşadıklarımıza daha sonra gösterdiğimiz duygusal yansıları de yumuşattığını savlıyor.
Örneğin işyerinde işvereniniz size bağırıyor, siz de gece bununla ilgili bir düş görüyorsunuz. Sonraki gün işvereninizle tekrar karşılaştığınızda olayla ilgili yansınızın duygusal tonu yumuşuyor.
Hayallerin, hislerimizi terbiye etme rolü olduğu fikri çok farklı, fakat ispatı var mı?
REM uykusuna geçtiğimizde, beynimizim hem hipokampus hem de amigdala ismi verilen kısımları çok etkin olduğu deneylerle sabit.
![](http://konferanshaberleri.com/wp-content/uploads/2021/04/kabuslardan-neden-korkmamaliyiz-3-Fv7w65wW.jpg)
Hipokampus, beynimizin anıları biriktirip saklayan ve gerektiğinde çıkaran kısmı, amigdala ise hislerimizi işlememize yardımcı olan kısmı.
Bu da araştırmacıların, REM uykusu etabında gördüğümüz canlı, duygusal ve hatırda kalan hayallerin, beynimizin anıları duygusal karşılığından ayırarak depoladığının bir göstergesi olduğunu önermesinin temelinde yatıyor.
Makûs bir hayalden sonra, örneğin beynin endişeye hazırlanmamızı sağlayan kısmı, hayal bizi bu duruma hazırlamışçasına, daha faal hale gelir.
Ayrıyeten bir diğer deneye nazaran, beşerler hayallerinde kaygıyı ne kadar uzun ve kuvvetli hissederse, daha sonra kendilerine gerilim yaratacak fotoğraflar gösterildiğinde beyinlerinin hisleri düzenleyen kısmı o derece daha zayıf reaksiyon veriyor.
Beynimizin hislerimizi düzenleyip işleyen merkezi amigdala, tahminen de bir sonraki güne hazırlanabilmek için uyku saatlerinde muhakkak süreçleri yapma muhtaçlığı duyuyor. Tahminen de evvelki günün duygusal yükünü uykuda bir kenara koyabilmek bize sabah yeni bir noktadan yeni bir başlangıç yapma imkanı veriyor.
Gerilim içinde çalışan emekçiler üzerinde yapılan bir araştırmaya nazaran, gerilime cevabımızı düzenleyen hormon olan kortizolun, sabahları en yüksek seviyede olduğunu gösteriyor. Bu da uykudan uyandığımız saatlerde gerilime dayanıklılığımızın daha yüksek olduğu manasına geliyor. Kortizol hormonu bedenin öbür bir bölgesinde salgılanırken beynimizdeki amigdala bölgesi de gerilimli durumların belirlenmesi fonksiyonunu görüyor.
REM uykusu sırasında beynimiz, hipokampüs, amigdala ve neokorteks bölgelerinde düşük dalga uzunluklu teta dalgaları yayıyor. Fareler üzerinde yapılan araştırmalar, gerilimli şeyler yapmak zorunda bırakılan farelerin daha sonra uykuya daldıklarında REM uykularının daha uzun sürdüğünü ve bu sırada yaydıkları teta dalgalarının da daha ağır olduğunu gösterdi.
![](http://konferanshaberleri.com/wp-content/uploads/2021/04/kabuslardan-neden-korkmamaliyiz-4-OS9lGcS1.jpg)
KABUSLAR NASIL TEDAVİ EDİLMELİ?
Ortada bir makus bir hayal görmek yararlı olabilir fakat, daima olarak kabus görmek çok farklı seviyede bir probleme işaret ediyor.
Psikolog Joanne Davis, “Kabus beyinde bir takılmaya benziyor. Beyniniz duygusal bir olayı süreçten geçirmeye çalışıyor fakat orta yerinde uyandığınız ve bu yüzden tamamını göremediğiniz için takılmış plak üzere yine tekrar görülüyor” diyor.
Kimi hastalarının onlarca yıl kabus gördüğünü anlatan Davis “Uzun bir mühlet kabul görmeye devam ederseniz bu bir alışkanlığa dönüşüyor. Kabus görmekten korkuyor, tahminen uyumamaya çalışıyor ya da hemen uykuya dalmak için ilaç alıyorsunuz” diye sürdürüyor.
Klinik psikolog Davis travma geçiren beşerlerle çalışıyor. Bunlar ortasında eski askerler, manik depresif (bipolar) üzere rahatsızlıkları olan insanların çocukları var.
Formül olarak açığa çıkarma, sakinleşme ve ERRT diye anılan terapiyi kullanıyor. ERRT’de ya da reskripsiyon terapisinde, hasta kabuslarını tamı tamına hatırlayıp yazmaya yahut farklı sonlarla tekrar yazmaya çağırılıyor.
Bu metotta hasta, tekrarlanan kabusunu yazdığı yeni sonla görmüyor tahminen ancak kabusu görmemeye ya da o kadar güçlü bir tesir yaratmayan bir versiyonunu görmeye başlıyor. Kabusun sıklığı azalıyor ve yavaş yavaş yok oluyor.
Davis kabuslara, yalnızca daha büyük bir sorunun belirtisi muamelesi yapmanın, tedavide kâfi bir yaklaşım olmadığını düşünüyor.
“Daha bundan 10-20 yıl evvel psikolojide kabuslara travma sonrası gerilim belirtisi olarak bakılıyordu. Lakin artık yaklaşımda, kabuslara birden fazla sorunun işareti olarak bakma istikametinde bir değişim var. Evvel kabusları tedavi edebilirseniz, depresyon, husus kullanımı üzere öteki birtakım sıkıntıları da halletmiş oluyorsunuz.” diyor.
Davis kabuslara, gelecekteki problemlerin ipuçları olarak bakmanın da kıymetli olduğunu düşünüyor. Duygusal olarak yüklü düşleri bazen kıymetli bir olayın gecesinde bazen de o olaydan itibaren 5-7 gün içerisinde görebiliyoruz.
Cardiff Üniversitesi’nden psikoloji profesörü Penny Lewis ve grubu, günlük anıları çabucak olduktan sonra depoladığımızı fakat daha derin ferdî manaları olan şeyleri bir gecikmeyle sürece sokabildiğimizi düşünüyorlar.
Kronik olarak kabus görenlere, düşlerini denetim etme eğitimi vermek bu kabusların sıklığını azaltabiliyor.
İmaj Provası Terapisi ismi verilen (IRT) bu tedavi, küçük kümelerde başarılı oldu fakat araştırmacılar bu muvaffakiyetin nasılı bir sistemle sağlandığından şimdi çok emin değiller. Bu tıp terapiler hastaların uyanmadan gece boyunca uyumalarının yollarını arayarak, beyne faaliyetlerini düzgün yapabilmesi için gereksinim duyduğu dinlenme fırsatının verilmesini amaçlıyor.
- Gece kabus görmek, gündüz kaygılarla başa çıkmakta yararlı olabilir
- Erken yaşta sık kabus görmek ‘zihinsel hastalıklara işaret ediyor’
- ‘Bağımlılığın kökeni hep travmaya ve çocuklukta yaşanan sıkıntılara dayanıyor’
KORONAVİRÜS VE KABUSLAR
Kabusların sebebinin anlaşılması ve tedavisi konusunda son bir kaç yıl içinde kayda paha gelişmeler sağlandıysa da koronavirüs salgını sırasında ilan edilen katı sokağa çıkma tedbirleri bu mevzuda tedavi görenler açısından yeni zorluklar yarattı.
Tekrarlanan kabusların sebeplerini ortadan kaldırmaya yönelik İmaj Provası Terapisi gören Fransız hastalar üzerindeki küçük ölçekli bir çalışma, Covid-19 salgınının hastaların üçte ikisinin en başa geri döndüğünü gösterdi.
Haftada iki geceden neredeyse her geceye kadar kabus gören bu hastaların tümü tedaviye olumlu yanıt vermiş ve kabuslarının sıklığı azalmıştı. Fakat 4 yıl süren tedaviden sonra 2020 yılında hastalarda büyük gerileme görüldü ve bir birden fazla ayda ortalama 19 defa kabus gördüğünü bildirdi.
Lyon Üniversitesi’nden araştırmacılar Benjamin Putois, Caroline Sierro ve Wendy Leslie koronavirüs krizi periyodunda “kabusların sıklığının artması, yalnızca travmatik anıların yine hareketlendiğini değil birebir vakitte hislerin düzenlenmesi gereksiniminin da arttığını gösteriyor” dediler.
Onun için bir daha makûs bir düş gördüğünüzde bunu beyninizin hislerinizi düzenleme sistemi, bir evvelki günün düşüncelerini fırlatıp atma yolu olduğunu hatırlayın. Psikologlar orta sıra makûs düş görmenin birçok insan için yararlı bir şey olduğunu söylüyor lakin kabuslar tertipli hala gelir ve sıhhatinizi etkilemeye başlarsa o vakit endişelenmek gerektiğinde birleşiyorlar.
Cumhuriyet